به عبارت ديگر : معقولات اولى ، مفاهيمى هستند كه از راه تماس مستقيم ذهن با واقعيت‌هاى خارجى براى ذهن حاصل مىگردند . البته تماس ذهن با خارج از طريق حواس ( و به ادراك حضورى ) انجام مىگيرد و طبعا اين مفاهيم كلى كه معقولات اوليه نام دارند ، پس از ادراك صورتهاى جزئى حسى و خيالى و يا ادراك حضورى پديد مىآيند ، و اين خود بحث جداگانه‌اى دارد كه در جاى ديگر مطرح خواهد شد . 3 - جمع‌بندى و نتيجه‌گيرى اكنون كه با كلمات فلاسفه در مورد تعريف معقولات اوليّه و ثانويّه آشنا شديم ، به جمع‌بندى و نتيجه‌گيرى اين بحث مىپردازيم و ويژگىها و مختصات هر يك از آنها را يادآور مىشويم : الف : ويژگىهاى معقولات اوليّه : از آنچه بيان گرديد مىتوان معقولات اوليه را با ويژگىهاى زير تعريف نمود : 1 - معقولات اوليه صورتهاى مستقيم و بلا واسطه‌اى هستند كه از اعيان خارجى گرفته شده‌اند و در ساختن آنها صورت ادراكى « كلى » ديگرى وساطت و دخالت ندارد . 2 - معقولات اوليه مسبوق به احساس و تخيل مىباشند ، يعنى اوّل در مرتبهء حس موجود بوده و بعد در مرتبه خيال موجود شده و سپس صورت كلى و عقلانى به خود گرفته‌اند . 3 - معقولات اوليّه جنبهء اختصاصى دارند ، يعنى اختصاص به يك نوع خاص و يا يك جنس خاص و يا حداكثر يك مقوله خاص دارند . و به عبارت ديگر : معقولات اوليه مناط تمايز و افتراق و تذوّت‌هاى مختلف اشياء و مبين تعين‌هاى جدا جداى آنها مىباشند « 1 » .

--> ( 1 ) شرح منظومه ( مختصر ) ، ج 1 ، ص 122 - 118 .